Graanzuiger 19: authentiek havenjuweel fonkelt deeltijds in Antwerpen

Graanzuiger 19Graanzuiger / Elevator 19 – havenicoon wordt sleutel in internationale samenwerking

Het unieke stuk krijgt hierdoor een nieuwe toekomst en zal zowel in Antwerpen als in Rotterdam haar plaats in de haven- en scheepsvaartmusea behouden.  Voor onbepaalde tijd ligt ze aan de voet van het MAS in het Antwerpse Bonapartedok.

 

De Graanzuiger 19 – of in de Nederlandse woordenschat: de Elevator 19 – is de laatste overgebleven ‘veter’. Deze drijvende machines zogen middels 250 pk-stoomaangedreven vacuümpompen graan van het ene (zeegaand) vrachtschip over naar het andere (binnen-)schip. De pompen zuigen aan een hoog debiet de lucht uit een verplaatsbare buis, waardoor het graan naar binnen wordt gezogen, om boven in de toren de zg. graansluis te passeren. Graanzuiger archief Havenbedrijf AntwerpenHier valt het vacuüm weg en wordt het graan gewogen met eenheden van 3 ton. Via een andere buis wordt dit in een ander scheepsruim gestort.

In haar hoogdagen van 1933 had de haven van Antwerpen, toen nog stadsbevoegdheid, er 24 in werking. Ze konden zo 200 ton per uur overpompen. Aanvankelijk was er acht man aan boord, later, bij invoering van dieselbrandstof, nog zeven.

 

De beste exemplaar werd bewaard

Het basismodel is van Duitse komaf, maar de Graanzuiger 19 werd in 1926/27 bij de Chantier Naval John Cockerill in Hoboken gebouwd.
GraanzuigerHij vertrekt op 25 april 1985 naar het maritiem museum van Rotterdam voor een bedrag van ca. 18 000 euro. Daar wordt het door een groep vrijwilligers in actieve staat gehouden. In principe waren de Rotterdamse en Antwerpse graanzuigers hetzelfde, dus geschikt voor wisselstukken. De 19 was in de beste staat, dus….

 

Katalysator Water-rAnt: mens en machine

In 2007 bracht Water-rAnt de Graanzuiger 19 onder impuls van toenmalig havenkapitein Koen De Vriese terug voor een overrompelend weerzien met de stad maar vooral met vele mensen die er mee, erop en eraan gewerkt hadden. De getuigenis van het koppel dat hun eerste huwelijksnacht aan boord zoveel jaar geleden had doorgebracht haalde het VRT-journaal.

Overigens zit er ook een sociale component aan dit ca. 30 meter lange, 10 meter brede, 30,50 meter hoge en 560 ton zware vaartuig. De machines luiden het einde in van de zware labeur van tientallen dokwerkers -ook kinderen- en hun miserabel en ongezond leven in constante wolken stof. De opstandige werkers doen inzien dat er een nieuwe vorm van kostwinning zou ontstaan heeft nochtans bloed, zweet en tranen gekost.

 

Aankomst Graanzuiger 19 oktober 2017Primeur internationale samenwerking – grotere publieksimpact

Het Maritiem Museum van Rotterdam heeft nu de handen in elkaar geslagen met het Museum aan de Stroom van Antwerpen om de verdere bescherming van de Graanzuiger / Elevator 19 te delen. Daardoor wordt een uniek samenwerkingsverband in het watererfgoedmilieu aangegaan zodat een stuk havengeschiedenis en een iconische nautische machine kan blijven bestaan.
Aan weerskanten zal worden onderzocht in hoeverre daarvoor overheidssubsidies kunnen vrijgemaakt worden om zo de kostendruk te spreiden.

 

Kennis gezocht

Ook is het de bedoeling om de groep van Rotterdamse vrijwilligers aan te vullen met Antwerpse medewerkers. Het MAS is daarvoor in gesprek met oudgediende werktuigkundigen uit de grote vaart die met machines van net geen eeuw geleden overweg kunnen. Men kijkt daarvoor naar het Koninklijk Gallois genootschap, met de ervaring van de scheepswerktuigkundigen en de aanverwante technici.

Het MAS overweegt ook om publiek -eventueel beperkt- aan boord rond te leiden en, indien dit onderzoekstechnisch verantwoord is, demonstraties van het effectieve graanzuigen te kunnen laten plaatsgrijpen.  Dat indrukwekkend hevelen was ook op het toenmalige WaterkAnt 2007 al te beleven.

 

Watererfgoed Antwerpen, nieuwe stijl

Marieke Van Bommel (MAS) - Frits Loomeijer (MM Roterdam)- Caroline Bastiaens (Schepen Cultuur Antwerpen)Voor Caroline Bastiaens (CD&V) schepen voor Cultuur van Antwerpen (foto r.) , is dit het tweede watererfgoed hoogtepunt. Vorige week nog stelde ze de plannen voor een nieuw scheepvaartmuseum in de droogdokkensite aan het Kattendijkdok voor.

Zowel de Graanzuiger 19 als andere historische scheepvaartstukken zullen daar in de toekomst hun onderkomen vinden.

 

Meer lezen?

Water-rAnt zet Antwerps Watererfgoed in de spotlights

Website Elevator 19

Wikipedia Stadsgraagzuiger 19

Artikel Graanzuigers / Kapt. Koen De Vriese (PDF) Graanzuigers -K-D-Vrieze

Foto’s: Archief Havenbedrijf Antwerpen / Port of Antwerp // Kapt. Koen De Vriese // Pit De Jonge – WaterkAnt-Water-rAnt

Tekening Graanzuiger